Picture
ชื่อไทย               พิกุล

ชื่ออื่น ๆ              กุน , แก้ว , ชากุล , ซางดง , ตันหยงแก้ว

ชื่อสามัญ            Bullet wood

ชื่อวิทยาศาสตร์   Mimusops elengi L.

วงศ์                    SAPOTACEAE

นิเวศวิทยา          ถิ่นกำเนิด อินเดีย พม่า ศรีลังกา  ประเทศไทยพบได้ทั่วไปในป่าดิบทางภาคใต้ ภาคกลางและภาคตะวันออก

การขยายพันธุ์    เมล็ด
                                            
ลักษณะทั่วไป           เป็นไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่  สูง  15 - 25 เมตร ไม่ผลัดใบ ต้นยังเล็กหรือมีอายุน้อย    เรือนยอดรูปทรงเจดีย์ เมื่อต้นมีอายุมากขึ้นจะมีเรือนยอดทรงกลมหรือรูปไข่  ทรงพุ่มหนาทึบ  แตกกิ่งก้านในระยะต่ำมีน้ำยางสีขาวขุ่น
                                            
ใบ               เป็นใบเดี่ยว  ออกเรียงเวียนสลับห่าง ๆ รูปขอบขนานหรือรูปไข่ ปลายใบมนแหลม โคนใบมน ขอบใบเรียบบิดเป็นคลื่น แผ่นใบสีเขียวเข้มเรียบเป็นมัน  กว้าง 5 - 8 เซนติเมตร ยาว 8 - 12 เซนติเมตร ก้านใบยาว 1.5 – 2.0 เซนติเมตร
                                            
เปลือก       เปลือกต้นมีสีน้ำตาลอมเทา  มีรอยแตกเป็นร่องตามทางยาวและแตกเป็นสะเก็ดทั่วไป
ดอก        สีขาวนวล  ดอกเดี่ยว มีกลิ่นหอม ออกเดี่ยวหรือรวมเป็นช่อแบบช่อกระจุกตามซอกใบ ใกล้ปลายกิ่งหรือปลายกิ่ง กลีบเลี้ยง     8  กลีบ เรียงซ้อนกัน 2 ชั้น ๆ ละ 4 กลีบ กลีบเลี้ยงชั้นนอก  สีเหลืองอมเทา กว้าง      0.3 - 0.4 เซนติเมตร ยาว 0.5 - 0.6 เซนติเมตร รูปขอบขนาน  ปลายเรียวแหลม  กลีบเลี้ยงชั้นในมีขนาดเล็กกว่า  สีขาวนวล กลีบดอก 24 กลีบเรียงซ้อนกัน 2 ชั้น ๆ นอก 8 กลีบชั้นใน 16 กลีบ ขนาดเล็ก  กว้าง 0.2 - 0.3 เซนติเมตร ยาว 0.3 - 0.5 เซนติเมตร ในขณะที่บานยังไม่เต็มที่  กลีบดอกชั้นในจะห่อตัวหุ้มกันเป็นรูปกรวยอยู่กลางดอก มีเกสรเพศผู้ 16 อัน ล้อมรอบเกสรเพศเมีย  เมื่อดอกบานเต็มที่กว้าง 1.0 - 1.3 เซนติเมตร
                                           
ผล              เป็นผลสดแบบมีเนื้อ ผลเดี่ยว รูปทรงกลมหรือรูปไข่ โคนมนปลายแหลม กว้าง 1.0 - 1.5 เซนติเมตร ยาว 2.5 – 3.0 เซนติเมตร ผลอ่อนสีเขียวเข้มผลสุกสีแดงสดหรือสีส้ม เนื้อผลมีรสฝาดอมหวานรับประทานได้  หนึ่งผลมีเมล็ด  1  เมล็ด
                                           
เมล็ด         รูปรีหรือรูปไข่ค่อนข้างแบน  เปลือกแข็งเป็นมัน สีน้ำตาลเข้มเกือบดำ  กว้าง 1.0 - 1.5 เซนติเมตร ยาว 1.5 – 2.0 เซนติเมตร
                                           
ประโยชน์  เนื้อไม้ใช้ในการก่อสร้าง เช่น เสาเรือน โครงเรือ พวงมาลัยเรือ ไม้คาน   ไม้กระดาน ครก  สาก  วงล้อ ด้ามเครื่องมือ แก่นมีรสขมเฝื่อน บำรุงโลหิต แก้ไข้ กระพี้แก้หิด รากบำรุงโลหิต ขับเสมหะ แก้ลม ใบแก้หืด ฆ่าเชื้อกามโรค เมล็ดตำให้ละเอียดทำเป็นยาสวนแก้ท้องผูกเป็นพรรดึก น้ำมันจากเมล็ดใช้ประกอบอาหาร ดอกมีกลิ่นหอมสุขุม มีน้ำมันหอมระเหย Saponin และ Alkaloid ป่นทำเป็นยานัตถ์ ยาแก้ไข้  แก้ปวดหัว เจ็บคอ แก้ร้อนใน บำรุงหัวใจ และทำยาหอม ผลรับประทานได้

ลำต้นพิกุลที่มีอายุมากมักจะมีเชื้อราชนิดหนึ่งเข้ากัดกินทำลายเนื้อไม้ทำให้เนื้อไม้ผุ เมื่อโค่นล้ม และปล่อยทิ้งไว้ พบว่าบางต้นเนื้อไม้มีกลิ่นหอม เรียกว่า “ขอนดอก” เชื่อกันว่าเกิดจากเชื้อราบางตัวทำให้เกิดกลิ่นหอม และนำมาเป็นส่วนประกอบของยาหอมเช่นเดียวกับดอกพิกุล  จากการทดลองทางคลินิก พบว่า น้ำสกัดจากดอกพิกุลแห้ง มีฤทธิ์ทางการขับปัสสาวะในสุนัข ทำให้ความดันโลหิต และการเต้นของหัวใจลดลง

พิกุลเป็นต้นไม้ที่มีศัตรูสำคัญ คือ หนอนเจาะลำต้น คอยเข้าทำลายกัดกิน โดยเฉพาะลำต้นให้เป็นรูพรุน ถ้าเกิดมาก ๆ ต้นอาจจะตายได้

รวบรวมเรียบเรียงและถ่ายภาพโดย รองศาสตราจารย์ ชนะ    วันหนุน